Zarządca sukcesyjny – kto to jest i co może po śmierci przedsiębiorcy?

Zarządca sukcesyjny to osoba, która może tymczasowo prowadzić przedsiębiorstwo po śmierci właściciela jednoosobowej działalności gospodarczej.

Jego zadaniem jest przede wszystkim zapewnienie ciągłości działania firmy do czasu, aż zostaną uporządkowane sprawy spadkowe i zostanie podjęta decyzja o dalszym losie przedsiębiorstwa.

To ważne rozwiązanie dla przedsiębiorców, którzy mają pracowników, klientów, kontrakty, majątek lub zobowiązania i nie chcą, aby ich firma z dnia na dzień przestała działać.

Kto może zostać zarządcą sukcesyjnym?

Zarządcą sukcesyjnym może zostać osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Nie musi być członkiem rodziny przedsiębiorcy. Może to być na przykład:

małżonek,
dziecko,
inny członek rodziny,
wspólnik lub osoba współpracująca z przedsiębiorcą,
profesjonalny menedżer,
inna zaufana osoba spełniająca wymagania ustawowe.

Nie każdy może jednak pełnić tę funkcję. Ustawa wyklucza m.in. osobę, wobec której prawomocnie orzeczono określone zakazy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Czy przedsiębiorca może wyznaczyć zarządcę jeszcze za życia?

Tak — i jest to najbezpieczniejsze rozwiązanie.

Przedsiębiorca może wskazać konkretną osobę jako zarządcę sukcesyjnego. Może również przewidzieć osobę rezerwową na wypadek, gdyby pierwszy zarządca nie mógł pełnić funkcji.

Powołanie oraz zgoda osoby wskazanej na zarządcę wymagają zachowania formy pisemnej. Konieczne jest również dokonanie odpowiedniego wpisu w CEIDG.

Dzięki temu w chwili śmierci przedsiębiorcy zarząd sukcesyjny może zostać ustanowiony bez konieczności rozpoczynania całej procedury od zera.

Co jeśli przedsiębiorca nie wyznaczył zarządcy?

To nie musi oznaczać końca firmy.

Po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego mogą w określonych sytuacjach powołać osoby uprawnione, między innymi:

małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku,
spadkobierca ustawowy, który przyjął spadek,
spadkobierca testamentowy, który przyjął spadek,
w określonych przypadkach zapisobierca windykacyjny.

Powołanie po śmierci przedsiębiorcy wymaga udziału notariusza. Co bardzo ważne, uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa po dwóch miesiącach od śmierci przedsiębiorcy.

Dlatego nie warto odkładać tej decyzji.

Co właściwie robi zarządca sukcesyjny?

Zarządca sukcesyjny ma umożliwić tymczasowe dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa.

W praktyce może to oznaczać między innymi kontynuowanie działalności, wykonywanie obowiązków związanych z funkcjonowaniem firmy oraz podejmowanie czynności potrzebnych do zachowania przedsiębiorstwa.

Nie staje się jednak właścicielem firmy.

Jego rola polega na zarządzaniu przedsiębiorstwem w spadku, a nie na przejęciu majątku przedsiębiorcy na własność.

Czy zarządca może korzystać z rachunku firmowego?

W ramach zarządzania przedsiębiorstwem sukcesyjnym zarządca może wykonywać czynności związane z działalnością firmy, w tym czynności dotyczące jej finansów.

Szczegółowe zasady dotyczące rachunku bankowego warto jednak omawiać osobno, ponieważ dostęp do rachunku i sposób wykonywania operacji bankowych zależą również od przepisów bankowych i sytuacji konkretnego przedsiębiorstwa.

→ Co z rachunkiem firmowym po śmierci przedsiębiorcy?

Co z pracownikami?

Jednym z najważniejszych powodów ustanowienia zarządu sukcesyjnego jest możliwość zachowania ciągłości zatrudnienia.

Śmierć właściciela firmy nie musi więc oznaczać, że pracownicy następnego dnia tracą pracę.

Przepisy przewidują rozwiązania pozwalające na dalsze funkcjonowanie stosunków pracy w ramach przedsiębiorstwa w spadku.

Szczegółowo opisujemy tę sytuację tutaj:

→ Co z pracownikami po śmierci właściciela firmy?

Jak długo działa zarządca sukcesyjny?

Zarząd sukcesyjny ma charakter tymczasowy. Nie jest sposobem na bezterminowe prowadzenie firmy przez zarządcę.

Jego celem jest przeprowadzenie przedsiębiorstwa przez okres po śmierci właściciela i stworzenie czasu na uporządkowanie spraw spadkowych oraz podjęcie decyzji dotyczącej przyszłości firmy.

Dlatego przedsiębiorca powinien traktować zarząd sukcesyjny jako element planu sukcesji, a nie jako rozwiązanie zastępujące dziedziczenie.

Przykład

Pan Adam prowadził warsztat samochodowy. Zatrudniał czterech pracowników i miał umowy z kilkudziesięcioma stałymi klientami.

Za życia powołał swojego syna na zarządcę sukcesyjnego.

Po jego śmierci syn może przejąć zarządzanie przedsiębiorstwem w ramach zarządu sukcesyjnego. Dzięki temu firma nie musi z dnia na dzień przestać działać.

Rodzina zyskuje czas na uporządkowanie spraw spadkowych i podjęcie decyzji, czy przedsiębiorstwo będzie dalej prowadzone, przejęte przez jednego ze spadkobierców czy zakończy działalność.

Czy warto powołać zarządcę sukcesyjnego za życia?

Jeżeli przedsiębiorca chce, aby firma mogła działać również po jego śmierci, zdecydowanie warto rozważyć takie rozwiązanie wcześniej.

Wtedy można spokojnie:

wybrać odpowiednią osobę,
uzyskać jej zgodę,
dokonać wymaganych formalności,
poinformować ją o funkcjonowaniu firmy,
przygotować dokumenty i informacje potrzebne do prowadzenia przedsiębiorstwa.

Warto również przygotować plan dotyczący klientów, pracowników, rachunków, umów i zobowiązań.

→ Jak przygotować firmę na wypadek śmierci właściciela?

Najczęstszy błąd przedsiębiorców

Wielu właścicieli firm myśli o sukcesji dopiero wtedy, gdy pojawia się poważny problem.

Tymczasem najważniejsze decyzje można podjąć za życia i bez presji czasu.

Wystarczy odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

Kto poprowadzi firmę, jeśli mnie zabraknie?
Kto zna najważniejsze sprawy firmy?
Gdzie są dokumenty?
Kto ma kontakt z księgową?
Jakie są zobowiązania?
Kto zna klientów i kontrahentów?
Kto będzie mógł kontynuować działalność?

Jeżeli odpowiedzi nie są oczywiste, to znak, że warto przygotować plan sukcesji.

FAQ

Czy zarządca sukcesyjny staje się właścicielem firmy?

Nie. Zarządca sukcesyjny prowadzi przedsiębiorstwo w spadku, ale samo pełnienie tej funkcji nie oznacza przejęcia własności przedsiębiorstwa.

Czy zarządcą sukcesyjnym może być dziecko przedsiębiorcy?

Tak, jeżeli spełnia ustawowe wymagania. Nie musi być jednak członkiem rodziny — przedsiębiorca może wskazać inną odpowiednią osobę.

Czy można powołać zarządcę sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy?

Tak, w określonych przypadkach. Uprawnione osoby mogą powołać zarządcę po śmierci przedsiębiorcy, ale zasadniczo mają na to dwa miesiące od dnia jego śmierci.

Czy można wskazać zarządcę rezerwowego?

Tak. Przedsiębiorca może wskazać kolejną osobę na wypadek, gdyby pierwszy zarządca nie mógł pełnić swojej funkcji.

Czy zarządca sukcesyjny może prowadzić firmę bez końca?

Nie. Zarząd sukcesyjny jest rozwiązaniem tymczasowym i ma służyć zachowaniu ciągłości przedsiębiorstwa do czasu uregulowania jego dalszego losu.